Powiem, że naprawdę się cieszę, że teraz, przed nagraniem rozważania, częściej czytam różne komentarze, bo dzisiejszy tekst bardzo jednowymiarowo interpretowałem. Bardzo często skupiałem się na jego drugiej części:
„Czemu to wzywacie Mnie: «Panie, Panie!», a nie czynicie tego, co mówię?” (Łk 6,46).
Skupiałem się na tym, że wielu ludzi mówi różne rzeczy, ale najważniejsze są czyny. Owszem, tak jest, ale to nie jest cała prawda. Dotychczas myślałem: ludzie różne rzeczy mówią, ważne, jakie są owoce, jakie są czyny. Temu się przyglądajmy.
Ale przecież werset wcześniej Pan Jezus mówi:
„Bo z obfitości serca mówią jego usta” (Łk 6,45).
Gdy zacząłem czytać Ojców Kościoła, okazało się, że jest to bardzo istotny trop. Ponieważ po mowie poznajemy człowieka.
Rozpocząłem od myśli: „Po tym, co człowiek mówi, można rozpoznać, czym są karmione jego myśli”. Zainspirował mnie tutaj św. Bazyli Wielki, który mówi:
„Jakość słów ukazuje serce, z którego pochodzą, jasno objawiając skłonność naszych myśli”.1
Powiedzcie, czy tak nie jest? Kiedy z kimś rozmawiamy, idzie wyczuć, czy jest to człowiek czytający, załóżmy, „Gazetę Wyborczą”, czy słuchający Radia Maryja; czy oglądający TVP, TVN — chociaż teraz to w sumie to samo — czy Republikę. Idzie to wyczuć po człowieku. Oczywiście nie chcę tutaj wchodzić w jakieś animozje. Chodzi mi o coś innego: naprawdę z ust człowieka wychodzi to, czym on żyje i czym karmi swoje myśli na co dzień.
Idźmy dalej.
Tekst grecki mówi wprost:
„Z przepełnienia bowiem serca mówią jego usta”.
Szukałem, czy było to po prostu jakieś powiedzenie, które wcześniej funkcjonowało w świecie greckim. Nie. Nie znajdujemy podstaw, żeby traktować te słowa jako znane greckie przysłowie. Ta myśl ma jednak wyraźne korzenie w Starym Testamencie. Zaraz przeczytam kilka cytatów i zobaczymy, jak była obecna już w tradycji biblijnej. Jezus bardzo mocno ją eksponuje: serce człowieka jesteśmy w stanie dostrzec właśnie po tym, co mówi i w jaki sposób mówi.
Święty Cyryl Aleksandryjski mówi:
„To, co znajduje się w umyśle i sercu, kipi i wylewa się strumieniem mowy”.2
Tutaj mamy właśnie nawiązanie do greckiego słowa oznaczającego przepełnienie. To, co wychodzi z naszych ust, nie jest czymś obojętnym. Najpierw rodziło się w naszym sercu.
Święty Beda Czcigodny mówi:
„Skarbiec serca jest tym samym, czym korzeń drzewa”.3
Tutaj dochodzimy do nawiązań starotestamentalnych.
W Księdze Przysłów 15,2 czytamy:
„Język mądrych podaje wiedzę, usta niemądrych wyszczekują głupotę”.
Mocno już w tym Starym Testamencie pisali.
Księga Przysłów 15,28:
„Serce prawego rozważa odpowiedź, usta występnych tryskają złem”.
Znowu mamy nawiązanie do przepełnienia. „Tryskają złem”. Człowiek zły sieje złe słowo na lewo i prawo poprzez plotkę, oszczerstwa i różne inne rzeczy.
Księga Przysłów 16,23:
„Serce mądre usta rozważnymi czyni i wiedzę pomnaża na wargach”.
Tutaj na szczęście mamy pozytywny przekaz: człowiek, który jest rozważny i mądry, będzie mówił rzeczy rozważne.
Na koniec perełka. Księga Syracha. Bardzo spodobał mi się ten fragment:
„Hodowlę drzewa poznaje się po jego owocach”.
Możemy tutaj nawiązać do tego, co Jezus powiedział chwilę wcześniej. Nie cytowałem dzisiaj całego fragmentu biblijnego, ale kto przeczytał go wcześniej, wie, że Jezus mówił właśnie o tym, że po owocu poznaje się drzewo.
Wróćmy jednak do Księgi Syracha:
„Hodowlę drzewa poznaje się po jego owocach, podobnie serce człowieka — po rozumnym słowie” (Syr 27,6).
To jest główna myśl, którą podejmuje Pan Jezus, mówiąc, że z obfitości serca mówią usta. Ta starotestamentalna myśl zostaje przez Jezusa bardzo mocno podkreślona: z serca wychodzą nasze słowa.
Ile razy z kimś rozmawiamy: jeden mówi piękne rzeczy, drugi mówi rzeczy złe, trzeci oszczerstwa, a czwarty tylko plotkuje. To się znikąd nie bierze. To bierze się z serca danego człowieka.
Na koniec chciałbym, żebyśmy podjęli taką refleksję. Może dzisiaj wieczorem zastanówmy się, ile słów na co dzień wypowiadamy i co one ukazują o naszym sercu.
Bo przecież my także rozmawiamy z ludźmi, tłumaczymy im wiele rzeczy, spotykamy różnych ludzi, wypowiadamy słowa. Naszymi słowami dajemy świadectwo o tym, co znajduje się w naszym sercu.
To jest naprawdę ciekawa myśl. Dotychczas rzeczywiście skupiałem się przede wszystkim na czynach jako owocach. Ale nasze słowa również bardzo dużo mówią o tym, co nosimy w swoim sercu.
Przypisy:
- Św. Bazyli Wielki, komentarz przy Łk 6,45, cytowany w: św. Tomasz z Akwinu, Catena Aurea. Commentary on the Four Gospels, komentarz do Łk 6,43–45: https://www.ecatholic2000.com/catena/untitled-67.shtml.
- Św. Cyryl Aleksandryjski, Commentary on the Gospel of St. Luke, Homilia XXXIII, komentarz do Łk 6,41–45, tłum. ang. R. Payne Smith: https://www.tertullian.org/fathers/cyril_on_luke_03_sermons_26_38.htm.
- Św. Beda Czcigodny, komentarz przy Łk 6,43–45, cytowany w: św. Tomasz z Akwinu, Catena Aurea. Commentary on the Four Gospels: https://www.ecatholic2000.com/catena/untitled-67.shtml.
