Sługę nieużytecznego wyrzućcie na zewnątrz. Jak to, Panie Jezu? Przecież sam kazałeś nam nazywać się sługami nieużytecznymi.
Powiem, że jak przeczytałem dzisiejszy fragment Ewangelii, od razu mi się przypomniała Ewangelia sprzed kilku dni, dokładnie 8 listopada bieżącego roku, gdy komentowałem Ewangelię Łukasza. Tam padły słowa: „Gdy uczynicie wszystko, co wam polecono, mówcie: słudzy nieużyteczni jesteśmy, wykonaliśmy to, co powinniśmy wykonać”.
A dzisiaj Ewangelia kończy się bardzo ostrymi słowami, gdzie Jezus w przypowieści mówi o tym panu, który odbierał zarobek od sług, te talenty, które mieli rozmnożyć, mało że ostatniemu zabrał ten talent, to jeszcze mówi: „Sługę nieużytecznego wyrzućcie na zewnątrz, w ciemności. Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów”.
Jak zrozumieć ten paradoks? No zobaczmy. Jeśli słuchamy tylko Ewangelii w Kościele albo nie wgłębiamy się w komentarze, to możemy sobie pomyśleć: no, Pan Jezus kazał nam nazywać się sługami nieużytecznymi, a tu sługę nieużytecznego każe wyrzucić? O co więc tu chodzi?
Szukałem takiej analogii w języku polskim i mamy takie słowo niegodny. Zobaczmy, podczas mszy świętej także mówimy: „Panie, nie jestem godzien, abyś przyszedł do mnie”. Jeśli człowiek sam o sobie mówi, że jest niegodny czegoś, to znaczy, że uważa, że na coś nie zasługuje, co wcale nie oznacza, że nie zasługuje na coś.
Jeśli natomiast ktoś... Ktoś powie nam: ty jesteś niegodny, żeby tu być, żeby to otrzymać, żeby tu wejść. Wtedy to już jest surowy osąd.
Analogicznie możemy spojrzeć na tę sytuację właśnie z tym określeniem nieużyteczny. Ten sługa w rozważaniu w Ewangelii Łukasza sprzed kilku dni miał sam o sobie myśleć: ja jestem nieużyteczny, bo po prostu zrobiłem to, co do mnie należało i nie należy mi się za to jakieś szczególne podziękowanie.
Tu natomiast określenie nieużyteczny pada z ust pana, który sługę określa nieużyteczny, ponieważ rzeczywiście nic nie zrobił. Miał rozmnożyć ten majątek, który był mu powierzony. On go zatrzymał, schował, oddał tyle samo, nic nie zrobił z tego, co pan mu nakazał.
Myślę, że w ten sposób jesteśmy w stanie łatwiej zrozumieć na przykładzie tej analogii do słowa niegodny, że chociaż to samo słowo słyszymy w innej Ewangelii, ono w kontekście znaczy zupełnie co innego.
To akurat szukałem w innych tłumaczeniach, w grece też występuje ten sam wyraz. Ale oczywiście gdybyśmy znali grecki, to byśmy zobaczyli te niuanse użycia słowa. Włoskie tłumaczenie, patrzyłem, jest takie samo jak polskie.
Natomiast ciekawy jest przekład angielski.[1] Tutaj znalazłem angielski przekład i on mówi w pierwszym przypadku u Łukasza niegodny. Nie będę czytał po angielsku, bo za bardzo nie znam. Mówi, że nieużyteczny to jest niegodny, niezasługujący na szczególne uznanie.
Natomiast w tej Ewangelii dzisiejszej u Mateusza byłoby to nieużyteczny, czyli nieprzynoszący zysku lub dodatkowego pożytku. Albo wprost bezużyteczny.[2]
Zatem widzimy, inna całkowicie sytuacja. Myślę, że to porównanie z tym niegodnym jest takie dosyć obrazowe.
Niech ta dzisiejsza Ewangelia pokazuje nam, że słuchając Ewangelii dobrze jest właśnie poznawać kontekst, bo czasami to samo słowo, zobaczmy, użyte w innym kontekście i znaczy zupełnie co innego.
Oczywiście my nie mamy być tymi nieużytecznymi sługami z dzisiejszej Ewangelii, którzy nic nie zrobili, ale tymi nieużytecznymi sługami z Ewangelii sprzed kilku dni, którzy zrobili co mogli, ale to nie powoduje, że mają prawo czegokolwiek żądać, bo to we władzy pana jest ich wynagrodzić.
Zresztą widzieliśmy dzisiaj w Ewangelii jak pan wynagrodził. Ten, który miał pięć, dostał drugie pięć, ten, który miał dwa, dostał drugie dwa, a dodatkowo ten, który miał te pięć, czyli w sumie już dziesięć razem, dostał jeszcze tą ostatnią, czyli miał jedenaście.
[1] Łk 17,10, English Standard Version (ESV): „unworthy servants” – „niegodni słudzy”. Zobacz przekład angielski.
[2] Mt 25,30, English Standard Version (ESV): „worthless servant” – „bezwartościowy sługa”. Zobacz przekład angielski.