Pytania upraszczające wizję świata? Czy czasami nie próbują cię na takie pochwycić? Albo czy sam takich nie stawiasz?
Zobaczmy.
Dzisiaj teoretycznie pytanie wydaje się proste. Pytają Jezusa, czy wolno płacić podatek cezarowi, czy nie. Ale wcale nie chodziło o uzyskanie odpowiedzi na to pytanie, tylko o postawienie Jezusa w szachu, żeby obojętnie, co odpowie, był przegrany.
A dlaczego?
Zobaczmy początek Ewangelii:
„Faryzeusze odeszli i naradzali się, jak by podchwycić Jezusa w mowie. Posłali więc do Niego swych uczniów razem ze zwolennikami Heroda”.
To jest zaskakujące, bo faryzeusze i zwolennicy Heroda reprezentowali zupełnie odmienne interesy. Ale potrafili się porozumieć, żeby zastawić na Jezusa pułapkę.
Święty Jan Chryzostom, jeden z Ojców Kościoła, pisze:
„Zastawiali pułapkę ze wszystkich stron, aby cokolwiek powiedział, mogli Go na tym pochwycić. Jeśli bowiem odpowiedziałby na korzyść herodian, oni sami mogliby Go oskarżyć; jeśli zaś na ich korzyść, oskarżyliby Go tamci”.1
Czyli pytanie zostało tak skonstruowane, że niezależnie od tego, co Jezus by odpowiedział, zawsze zostałby w jakiś sposób oskarżony.
Najpierw posłużę się pewnym przykładem, a później go szczegółowo omówię.
Wyobraźmy sobie, że idziemy jakąś ciemną uliczką i nagle wychodzą na nas dwie grupy kibiców. Jedni mają szaliki Lecha Poznań, drudzy Legii Warszawa. Nie chodzi mi jednak o zwykłych kibiców, ale o kiboli.
Wychodzą te dwie grupy i pytają:
„Za kim jesteś? Za Lechem czy za Legią?”.
No i w takiej sytuacji, obojętnie, co człowiek odpowie, dostanie oklep z jednej albo z drugiej strony.
Mógłby oczywiście zacząć im tłumaczyć:
„No ale przecież w kibicowaniu nie o to chodzi, żeby robić ustawki, żeby się bić. Trzeba wspierać swoją drużynę...”.
Tylko że nie ma czasu na taką odpowiedź.
„Jesteś za Lechem czy za Legią?”.
Obojętnie, co odpowiesz, będą bęcki.
Tak mniej więcej wygląda sytuacja z Jezusem.
„Wolno płacić podatek czy nie wolno?”.
Nie chodziło o to, żeby Jezus teraz im objaśniał, jaki jest sens płacenia podatków, czy w takiej sytuacji można je płacić, czy nie.
Chodziło o coś zupełnie innego.
Jeśli powie: „Można płacić podatki”, wtedy faryzeusze mogą Go oskarżyć:
„No proszę! Każe wspierać okupanta! Jest przeciwko Żydom!”.
Jeśli natomiast powie: „Nie, nie można płacić”, wtedy zwolennicy Heroda mogą Go oskarżyć:
„Buntuje się przeciwko władzy rzymskiej! Trzeba Go aresztować!”.
Zobaczmy, pytanie, które teoretycznie jest neutralne. Moglibyśmy nawet powiedzieć, że pytający są po prostu zainteresowani tym, jakie jest zdanie Jezusa.
Ale wcale o to nie chodziło. Totalnie!
Chodziło o to, żeby zastawić na Niego pułapkę z jednej lub z drugiej strony.
Tak opisuje to święty Jan Chryzostom i tak możemy na tę sytuację spojrzeć.
Ale najważniejsze jest to również w kontekście naszego życia.
Czy my czasami nie stajemy w takich sytuacjach?
Może sytuacja z kibolami była trochę przerysowana, ale jakże często, chociażby w polityce czy w rozmowach ze znajomymi, ktoś mówi:
„Jesteś za tymi czy za tamtymi?”.
Musisz się opowiedzieć. Nie możesz znaleźć jakiegoś pośredniego stanowiska, powiedzieć, że to pytanie ma głębszy sens, spróbować szerzej je uzasadnić.
Nie! Musisz odpowiedzieć tak albo tak.
To jest sytuacja, w której możemy znaleźć się my sami.
Ale zobaczmy, czy czasami to my nie upraszczamy świata, właśnie przypierając kogoś do muru.
Albo jesteś za, albo przeciw.
No przecież świat jest o wiele bardziej kolorowy, bardziej barwny. Głębsza rozmowa czy głębsze zrozumienie wielu problemów naprawdę pomaga spojrzeć na nie szerzej.
Nie upraszczajmy zatem wizji świata tylko do naszego ograniczonego spojrzenia, stawiając alternatywy A albo B. Przecież istnieje jeszcze wiele innych odpowiedzi, które także mogą być prawidłowe i prawdziwe.
1 Św. Jan Chryzostom, Homilia 70 do Ewangelii według św. Mateusza, komentarz do Mt 22, 15–17, tłumaczenie własne na podstawie przekładu angielskiego. Tekst źródłowy – New Advent.
